علوم اطلاعات

وب‌سنجي[1]

از اواسط دهه 1990، اصطلاحات مختلفي نظير شبكه‌سنجي[2]، وب‌سنجي، اينترنت‌سنجي[3]، سايبرسنجي[4]، و كتابسنجي وب[5] براي اشاره به اين مفهوم در متون به‌كار رفته است. وب‌سنجي را "مطالعه كمّي جنبه‌هاي توليد و استفاده از منابع اطلاعاتي، ساختارها، و فناوري‌ها در محيط وب با استفاده از مباني نظري كتابسنجي و اطلاع‌سنجي " تعريف كرده‌اند و ميان آن و "سنجي"هاي ديگر تفاوت قائل شده‌اند.

حوزه های مطالعاتی وبسنجی :

چهار حوزه مطالعاتي در تحقيقات و مطالعات مرتبط با حوزه وب‌سنجي عبارتند از:

 1) تجزيه و تحليل كمي و كيفي محتواي صفحات وب؛

2) تجزيه و تحليل كمي و كيفي (معنايي) ساختار پيوندهاي وبي؛

 3) تجزيه و تحليل ميزان استفاده از وب (اغلب از طريق فايل گزارش وب)

 4) تجزيه و تحليل فناوري‌هاي وب (شامل ارزيابي عملكرد موتورهاي كاوش وب).

 تاريخچه:

 لارسون يكي از پيشگامان تجزيه و تحليل ساختار پيوندهاي فرامتني در محيط وب به‌شمار مي‌آيد  و روسو نيز در 1996 نخستين مطالعه جامع اطلاع‌سنجي را در محيط وب انجام داد. اما مفهوم وب‌سنجي، آن‌گونه كه امروزه موردنظر است، براي نخستين بار توسط آلميند و اينگورسن مطرح شد و اصطلاح "وب‌سنجي" به‌طور رسمي توسط آنها به‌كار رفت. 

کاربرد های وب سنجی:

1.      سنجش میزان تاثیر گذای وب سایت ها

2.      سنجش میزان رویت وب سایت ها : مرئی بودن (میزان رویت) یک وب سایت بستگی به تعداد پیوندهایی دارد که به آن داده می شود . هر چه تعداد پیوندهای دریافتی یک وب سایت بیشتر باشد امکان اینکه مورد بازدید کاربران قرار گیرد بیشتر می شود و بنابراین تاثیر بالقوه بیشتری در میان جامعه محققان خواهدداشت . هر چه وب سایت از بسامد پیوندهای دریافتی بالاتری بر خوردار باشد از میزان رویت بالاتری نیز در محیط وب بر خوردار خواهد بود.

3.      برسی همکاری بین وب سایت ها : برای مشخص کردن همکاری بین وب سایت ها باید میزان هم پیوندی های  میان این وب سایت ها تحلیل شود(هم پیوندی به این معناست که پیوند دو وب سایت همواره در کنار هم در پیوند های سایت سومی ظاهر شوند.)

4.      تعیین وب سایت های هسته : وب سایت های هسته ، وب سایت هایی هستند که بیشترین مفاهیم  اطلاعات پایه را در زمینه موضوعی مورد نظر تحت پوشش قرار می دهند.

5.      تحلیل محتوای صفحات وب : در محیط وب با استفاده از شیوه های وب سنجی می توان به تحلیل و سنجش محتویات یک وب سایت یا سایت های مربوط به موضوعی خاص پرداخت و با دسته بندی و تحلیل داده های گردآوری شده به توصیف وضعیت موجود یا تصمیم گیری برای فعالیتی جدید اقدام کرد.

6.      بررسی فتار اطلاع یابی و تورق کاربران در محیط وب : در وب سنجی علاوه بر مطالعه وب می توان داده هایی درباره چگونگی تعامل افراد با وب را نیز جمع آوری کرد. جمع آوری داده ها برای این کار شامل مطالعه کاربران یا افرادی است که از وب استفاده می کنند.

7.       

تحلیل پیوند ها :

مهم ترین مبحث مطرح در مطالعات وب سنجی مطالعه بر روی پیوند ها ست .

پیوند ها یه عنوان پل ارتباطی بین سایت های وبی تعیین کننده وضعیت وب سایت ها از نظر محتوا، ارتباطات موضوعی و اهمیت هستند. پیوند مجموعه دستوراتی جهت انتقال از یک صفحه وب به صفحه وب دیگر است.

 انواع پیوند ها:

1.      پیوند دریافتی :

به پیوندی گفته می شود که یک صفحه وب از سایر صفحات وب در یافت می کند . این مفهوم معادل واژه استناد در آثار چاپی است. این نوع پیوند ممکن است داخلی یا خاری باشد یعنی یک صفحه وب ممکن است از صفحه دیگر موجود در سایتی که این صفحه درون آن واقع شده است پیوندی دریافت کرده باشد یا یک صفحه وب خارج از سایت به آن پیوند داده باشد.

در برخی منابع این پیوند ها به عنوان پیوند دریافتی خارجی و داخلی معروف هستند.

میزان پیوند های دریافتی یک وب سایت در محیط وب نشانگر وضعیت رویت آن وب سایت است . بنابر این می توان گفت که هر چه پیوند های دریافتی یک وب سایت یشتر باشد نشان دهنده این است که در آن ب سایت اطلاعات مفید تری وجود دارد که کاربران این وب سات ها به آنا نیاز دارند و آنها را یشتر مورد استفاده قرار می دهند. این نیاز یا علاقه کاربران به این وب سایت ها در محیط وب از طریق پیوند نشان داده می شود .

هر چه تعداد پیوند های در یافتی بیشتر باشد اعتبار وب سا یت بیشتر است . مهم ترین عنصر تعیین کننده اهمیت ، اعتبار ، مورد استفاده قرار گرفتن و بالاخره رویت وب سایت ها در محیط وب ، میزان پیوند های دریافتی وب سایت هاست .

2.      پیوند بیرونی :

به پیوند ی گفته میشود که از یک صفحه وب موجود در یک سایت به صفحه وب موجود در سایت دیگری داده می شود و در واقع معادل ارجاع در آثار چاپی است.

  3.      خود پیوندی:

به پیوند ی گفته می شود که یک صفحه وب در یک سایت به همان صفحه و یا صفحه های دیگر موجود در همان سایت می دهد .

خود پیوند ها ساختاری منطقی را برای سازماندهی صفحات وب در سرور های  محلی انعکاس می دهند. هر چه میزان خود پیوند ی های یک وب سایت یشتر باشد ، نشانکر این است که اطلاعات و صفحات درون وب سایت به خوبی به هم ربط داده شده اند .

4.       هم پیوند ی :

به این معناست که پیوند دو وب سایت در کنار هم و در سایت سومی ظاهر شود .این وضعیت مشابه حالت هم استنادی در منابع چاپی است.

وقتی دو نوشته یا وب سایت با یکدیگر هم استنادی یا هم پیوندی داشته باشند، نشان دهنده نوعی رابطه بین آنهاست به عبارت دیگر آنها اشتراکی در حوزه کاری، روش های مورد استفاده ، و اطلاعات مورد علاقه دارند که بااعث شده در کنار هم در سایت دیگر ظاهر شوند. در تحلیل های وب سنجی مطالعه هم پیوندی از این نظر اهمیت داارد که به شناسایی سایت های هسته هر حوزه کمک می کند .

5.      مجموع پیوند ها:

به کلیه پیوند هایی گفته می شود که یک صفحه وب از سایر صفحه ها وب در یافت کرده است.

روش های وب سنجی :

1.      تعیین میزان هم پیوندی در سایت ها

2.      چگونگی تعیین وب سایت های هسته:

به منظور شناسایی و معرفی وب سایت های هسته از فرمول زیر استفاده می شود.

 Au = t/n

Au= شاخص تعیین وب سایت هسته

t = مجموع پیوند های دریافتی وب سایت های مور مطالعه ،

n = تعداد وب سایت های مورد مطالعه

برای محاسبه ابتدا تمام پیوند های دریافتی وب سایت های مورد مطالعه را باهم جمع کرده و عدد حاصل را بر تعداد وب سایت هایی که پژوهش بر روی آنها صورت گرفته است تقسیم می کنیم .

عددی به عنوان شاخصض به دست می آید هر گاه تعداد پیوند های دریافتی وب سایتی از عدد حاصل از فرمول بیشتر باشد آن وب سایت جزء وب سایت های هسته به حساب می آید.

عامل تاثیر گذار وب :

عامل تاثیر گذاروب ابزاری کمی برای رتبه بندی ، ارزیابی، طبقه بندی ، مقایسه وب سایت ها، و دامنه های سطح بالا و سطح پایین ارائه می کند . هر قدر عامل تاثیر گذار بیشتر باشد نشانه بالابودن میزان شهرت و اعتبار سایت است .

به طور کلی عامل تاثیر گذار وب عبارت ازتعداد پیوند ها به یک وب سایت تقسیم بر تعداد  صفحات وب موجود در آن سایت است.

اینگورسن سه نوع عامل تاثیر گذار را تعریف کرد . این سه نوع عامل تاثیر گذار عبارتند از

 عامل تاثیر گذار داخلی ،

 عانل تاثیر گذار خارجی

و عامل تاثیر گذار کلی . هر یک از عوامل به شرح زیر محاسبه می شوند.

تعداد خود پیوندی های وب سایت

                                                                                  = عامل تاثیر گذار داخلی

تعداد صفحات نمایه شده آن وب سایت در موتور کاوش مورد استفاده 

تعداد پیوند های دریافتی (خارجی )  وب سایت           

                                                      = عامل تاثیر گذار خارجی تجدید نظر شده

تعداد صفحات نمایه شده آن وب سایت در موتور کاوش مورد استفاده

     تعداد کل پیوند های وب سایت (در یافتی، خود پیوندی)

                                                                                = عامل تاثیر گذار کلی

     تعداد  صفحات نمایه شده آن وب سایت در موتور کاوش مورد استفاده

                      عامل تاثیر گذار تجد ید نظر شده :

عامل تاثیر گذار تجدید نظر شده(دریافتی) بیانگر رتبه واقعی یک سایت است . اگر ضریب تاثیر تجدید نظر شده بالا باشد به طور حتم سایت از رتبه بالایی برخوردار است و چنانچه این ضریب تاثیر به صفر نزدیکتر باشد به طور قطع سایت از رتبه بسیار پایینی برخوردار است. پیوندهای دریافتی  خارجی یک  سایت نشان دهنده اهمیت ن سایت از نظر دیگران است . به این معنا که مطالب ارائه شده یا موضوعات مطرح شده در این سایت از چناناهمیت و اعتباری برخوردارند که این سایت  یا سایتهای دیگری به آن پیوند بر قرار کرده اند . برقراری پیوند به سایت علاوه بر اینکه مهم بودن و به نوعی اعتبار یک سایت را نشان میدهد ، باعث شناسایی بیشتر آن سایت توسط موتورهای کاوش شده و در نتیجه اطلاعات آن سایت در نتایج جستجوهای انجام گرفته از طریق موتورهای کاوش نمایان می شود . بنا براین یکی از راههای تعیین اعتبار و اهمیت سایتها محاسبه میزان پیوند های در یافتی و عامل تاثیر گذار تجدید نظر شده سایت هاست. 

 مشکلات و مسائل وب سنجی :

1.      ناپایداری صفحات و سایت های وب

2.      استناد و غیر علمی بودن آن در برخی موارد

3.      مسائل زبانی

4.      مساوی شدن ضریب تاثیر سایت ها با صفحات متفاوت

5.       مسائل موتور های کاوش به عنوان ابزار های گرد آوری اطلاعات

6.      پدیده وب نوشت (وبلاگ)